Urlop tacierzyński a ojcowski – krótkie wyjaśnienie
W Kodeksie pracy nie ma pojęcia "urlop tacierzyński" – formalnie funkcjonuje wyłącznie urlop ojcowski. Urlop tacierzyński to potoczna nazwa na sytuację, w której matka po wykorzystaniu obowiązkowych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego rezygnuje z pozostałej części na rzecz ojca.
Porównanie:
- Urlop tacierzyński zależy od rezygnacji matki z części urlopu macierzyńskiego – bez tej decyzji ojciec nie ma do niego prawa.
- Urlop ojcowski to niezależne uprawnienie trwające 2 tygodnie (14 dni), które ojciec może wykorzystać w ciągu pierwszego roku życia dziecka, niezależnie od tego, czy matka pracuje.
Na czym polega urlop "tacierzyński"?
Tacierzyński to nie jest odrębny urlop, lecz przejęcie pozostałej części urlopu macierzyńskiego matki.
- Warunek: matka musi wykorzystać co najmniej pierwszych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie. Dopiero po tym okresie może zrezygnować z reszty.
- Urlop tacierzyński ile trwa? Maksymalnie 6 tygodni (przy urodzeniu jednego dziecka). Przy porodzie mnogim wymiar ten rośnie – np. do 17 tygodni przy bliźniętach.
- Ciągłość: urlop tacierzyński trzeba wykorzystać w sposób ciągły, bezpośrednio po powrocie matki do pracy. Rodzice nie mogą przebywać na nim jednocześnie.
- Zasiłek: za czas tego urlopu przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku, a jeśli matka złożyła w ciągu 21 dni po porodzie wniosek o zasiłek za cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego – 81,5%.
- Wniosek: ojciec musi złożyć wniosek u swojego pracodawcy (lub w ZUS) najpóźniej 14 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Matka również musi zgłosić rezygnację ze swojej części.
Na czym polega urlop ojcowski?
Urlop ojcowski w Polsce to 14 dni kalendarzowych wolnego (wliczając weekendy i święta), które przysługują ojcom zatrudnionym na umowę o pracę.
Podstawowe zasady:
- Wymiar: do 2 tygodni (14 dni), niezależnie od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu.
- Czas na wykorzystanie: do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia (lub do upływu 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu dziecka, jeśli ma ono mniej niż 14 lat).
- Podział: można go wykorzystać jednorazowo (całe 14 dni) albo podzielić na dwie części po 7 dni każda. Nie ma możliwości podziału na więcej niż 2 części ani na okresy krótsze niż tydzień.
- Finansowanie: urlop jest płatny w 100% – zasiłek macierzyński wypłaca ZUS.
- Po upływie terminu prawo do urlopu ojcowskiego wygasa bezpowrotnie – nie da się go "odrobić" później.
Czy urlop ojcowski trzeba wziąć zaraz po porodzie?
Nie. Urlop ojcowski można wykorzystać w dowolnym momencie do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia – nie musi rozpoczynać się w dniu narodzin ani nawet w pierwszych tygodniach.
Dodatkowo pracodawca ma obowiązek udzielić urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie ojcowskim, jeśli pracownik o to wnioskuje – można więc "doczepić" zaległy lub bieżący urlop wypoczynkowy i wydłużyć realny czas z dzieckiem.
Ile wynosi zasiłek za urlop ojcowski?
Za cały okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru wynagrodzenia – finansowo tata nie traci nic w porównaniu do zwykłej pracy. Zasiłek wypłaca pracodawca (jeśli zatrudnia więcej niż 20 osób) lub ZUS.
Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?
- Termin: pisemny wniosek trzeba złożyć u pracodawcy co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
- Zgoda pracodawcy: nie jest wymagana – pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek złożony w terminie.
- Załączniki: skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (lub jego kopia), a przy dziecku przysposobionym – odpis prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu.
- Druga część urlopu: wymaga osobnego wniosku, złożonego również co najmniej 7 dni wcześniej.
Kto może skorzystać z urlopu ojcowskiego?
Prawo do urlopu ojcowskiego przysługuje ojcom zatrudnionym na umowę o pracę, biologicznym i przysposabiającym, niezależnie od sytuacji zawodowej matki – tata może z niego skorzystać, nawet jeśli matka nie pracuje, jest na urlopie macierzyńskim lub nie ma prawa do żadnych świadczeń.
Urlop okolicznościowy – dodatkowe 2 dni dla taty
Niezależnie od urlopu ojcowskiego, każdemu ojcu przysługują 2 dni płatnego urlopu okolicznościowego z tytułu narodzin dziecka – niezależnie od tego, czy urodziło się jedno dziecko, czy bliźnięta. To osobne uprawnienie, wymaga własnego wniosku i skróconego aktu urodzenia dziecka jako załącznika, i można je wykorzystać niezależnie od terminu wybranego dla urlopu ojcowskiego.
Urlop rodzicielski dla ojca – co warto wiedzieć
Poza urlopem ojcowskim tata ma też prawo do 9 tygodni indywidualnego i niezbywalnego urlopu rodzicielskiego – tej części nie może przekazać matce, więc jeśli z niej nie skorzysta, po prostu przepada.
Podstawowe zasady:
- Łączny wymiar urlopu rodzicielskiego dla obojga rodziców: 41 tygodni (jedno dziecko) lub 43 tygodnie (poród mnogi).
- Zasiłek: 70% podstawy wymiaru zasiłku za 9 tygodni przysługujących wyłącznie ojcu; za pozostałą, dzieloną część urlopu rodzicielskiego – 70% albo 81,5%, zależnie od wniosku złożonego przez matkę w ciągu 21 dni po porodzie.
- Wniosek: co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.
- Termin wykorzystania: nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
- Podział: maksymalnie na 5 części, do wykorzystania przez oboje rodziców w dowolnej konfiguracji (poza niezbywalnymi 9 tygodniami każdego z nich).
FAQ: urlop ojcowski, urlop tacierzyński
Czy urlop ojcowski to to samo co urlop tacierzyński?
Nie, chociaż w języku potocznym nazwy te bywają używane zamiennie. Urlop ojcowski to samodzielne, 2-tygodniowe prawo taty niezależne od matki. Tzw. urlop tacierzyński to przejęcie pozostałej (maks. 6-tygodniowej) części urlopu macierzyńskiego, możliwe dopiero po rezygnacji matki.
Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu ojcowskiego?
Nie. Jeśli wniosek zostanie złożony w terminie (co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu) i spełnia wymogi formalne, pracodawca ma obowiązek go uwzględnić – zgoda przełożonego nie jest tu wymagana.
Czy urlop ojcowski przysługuje przy każdym kolejnym dziecku?
Tak. Prawo do 2 tygodni urlopu ojcowskiego jest odnawialne i przysługuje osobno przy narodzinach (lub przysposobieniu) każdego kolejnego dziecka, na tych samych zasadach – do ukończenia przez nie 12. miesiąca życia.
Co się stanie, jeśli tata nie wykorzysta urlopu ojcowskiego w terminie?
Prawo do urlopu przepada bezpowrotnie po ukończeniu przez dziecko 12. miesiąca życia – nie można go wykorzystać później ani zamienić na ekwiwalent pieniężny.
Podsumowanie – urlop tacierzyński a ojcowski
- Urlop tacierzyński = potoczna nazwa na przejęcie przez ojca pozostałej części urlopu macierzyńskiego matki (maks. 6 tygodni przy jednym dziecku) możliwe dopiero po wykorzystaniu przez matkę wymaganych 14 tygodni.
- Urlop ojcowski = samodzielne prawo taty, 2 tygodnie, płatne w 100%, do wykorzystania do 12. miesiąca życia dziecka.
- Urlop ojcowski jest płatny w 100% podstawy wymiaru zasiłku, a urlop tacierzyński – w 100% albo 81,5%, zależnie od wniosku złożonego przez matkę. To odrębne uprawnienia, z których tata może skorzystać niezależnie od siebie.
- Dodatkowo: 2 dni urlopu okolicznościowego oraz 9 tygodni niezbywalnego urlopu rodzicielskiego dla ojca.