ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy to jeden z najważniejszych aktów prawnych dla osób, które chcą zrozumieć, kiedy firma może rozwiązać umowę z przyczyn leżących po swojej stronie. W praktyce chodzi o sytuacje takie jak redukcja etatów, reorganizacja przedsiębiorstwa, likwidacja części działalności czy pogorszenie sytuacji finansowej pracodawcy. Dla pracownika to ważne, bo od właściwego zastosowania przepisów może zależeć prawo do odprawy, dostęp do informacji o przyczynach zwolnienia oraz możliwość sprawdzenia, czy cała procedura została przeprowadzona zgodnie z prawem. Dla pracodawcy to z kolei zbiór obowiązków, których nie można pominąć, jeśli planowane zmiany kadrowe mają większą skalę.
Najwięcej pytań budzi to, kiedy przepisy rzeczywiście mają zastosowanie. Nie wystarczy sama decyzja o zakończeniu współpracy z pracownikiem. Trzeba jeszcze ustalić, czy przyczyna zwolnienia nie dotyczy pracownika, ilu pracowników zatrudnia firma i czy liczba planowanych rozwiązań umów mieści się w ustawowych progach. W artykule wyjaśniono też prosto pojęcia branżowe, takie jak zwolnienie grupowe, czyli rozwiązanie umów z większą liczbą osób w określonym czasie, oraz odprawa, czyli jednorazowe świadczenie pieniężne wypłacane pracownikowi po spełnieniu ustawowych warunków. Jeśli chcesz wiedzieć, jakie prawa przysługują pracownikowi i jakie formalności musi spełnić pracodawca, ten temat warto poznać dokładniej.
Dlaczego ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy wciąż budzi tyle pytań
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy reguluje zasady zakończenia zatrudnienia wtedy, gdy przyczyny leżą po stronie pracodawcy, a nie pracownika. Chodzi przede wszystkim o redukcję etatów, reorganizację, likwidację części działalności czy zmiany ekonomiczne. Przepisy stosuje się głównie do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 osób, zarówno przy zwolnieniach grupowych, jak i w części przypadków przy zwolnieniach indywidualnych.
To właśnie zakres zastosowania ustawy rodzi najwięcej wątpliwości – trzeba bowiem ocenić nie tylko liczbę zatrudnionych i skalę planowanych zwolnień, ale też rzeczywistą przyczynę rozwiązania umowy. Dla Ciebie jako pracownika znaczenie mają zwłaszcza uprawnienia do odprawy i procedury konsultacyjne, a dla pracodawcy – obowiązki formalne wobec związków zawodowych i urzędu pracy. Dlatego w 2026 roku ustawa nadal pozostaje jednym z kluczowych aktów przy planowaniu zmian kadrowych.
Współpracuj z księgowym bez wychodzenia z domu
Udziel księgowemu bezpłatnego dostępu do Twojego konta w Fakturowni systemu, tak aby sam mógł weryfikować i pobierać potrzebne mu dane.
Najważniejsze zasady i warunki stosowania przepisów – lista, którą warto znać
Aby ocenić, czy ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy ma zastosowanie w Twojej sytuacji, warto sprawdzić kilka podstawowych warunków. To one decydują, czy pracodawca musi wdrożyć procedurę przewidzianą dla zwolnień grupowych albo wypłacić należne świadczenia.
- Przepisy dotyczą pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników – mniejsze firmy co do zasady nie podlegają tej ustawie.
- Znaczenie ma to, że rozwiązanie umowy następuje z przyczyn niedotyczących pracownika – chodzi np. o likwidację stanowiska, reorganizację lub trudną sytuację ekonomiczną, a nie o winę pracownika.
- O zwolnieniach grupowych mowa wtedy, gdy w okresie 30 dni zwalniana jest określona liczba osób – próg zależy od wielkości zatrudnienia w firmie.
- Liczba zwalnianych osób ma znaczenie praktyczne – wpływa na obowiązki informacyjne pracodawcy, konsultacje ze związkami zawodowymi i możliwość dochodzenia uprawnień przez pracownika.
Kiedy zwolnienie grupowe staje się faktem – progi i terminy bez niejasności
Zwolnienie grupowe w rozumieniu przepisów występuje wtedy, gdy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 osób rozwiązuje umowy z przyczyn niedotyczących pracowników w okresie nieprzekraczającym 30 dni. Progi są konkretne: 10 osób, gdy firma zatrudnia mniej niż 100 pracowników, 10% załogi przy zatrudnieniu od 100 do 299 osób oraz co najmniej 30 osób, gdy zatrudnienie wynosi 300 lub więcej. Do tej liczby wlicza się także porozumienia stron, jeśli inicjatywa wychodzi od pracodawcy i obejmuje minimum 5 pracowników.
Jeśli skala zwolnień jest mniejsza, może chodzić o tryb indywidualny, nadal oparty na przyczynach niedotyczących pracownika. Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy nakłada wtedy na pracodawcę obowiązki formalne – konsultacje ze związkami zawodowymi albo przedstawicielami pracowników, zawiadomienie powiatowego urzędu pracy oraz zachowanie właściwych terminów przed wręczeniem wypowiedzeń.
Odprawa i prawa pracownika – na co naprawdę można liczyć
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy przyznaje Ci konkretne uprawnienia, gdy rozwiązanie umowy następuje z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Najważniejszym z nich jest odprawa pieniężna, której wysokość zależy od stażu pracy u danego pracodawcy: jednomiesięczne wynagrodzenie przy zatrudnieniu krótszym niż 2 lata, dwumiesięczne – przy stażu od 2 do 8 lat i trzymiesięczne – po przekroczeniu 8 lat. Do stażu wlicza się cały okres zatrudnienia u tego pracodawcy, także gdy zmieniały się stanowiska lub warunki umowy.
Przepisy przewidują też limit – odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Poza świadczeniem finansowym masz również prawo do informacji o przyczynach zwolnień, a przy zwolnieniach grupowych istotne znaczenie mają konsultacje z przedstawicielami pracowników lub związkami zawodowymi. Jeżeli pracodawca naruszy procedurę, możesz dochodzić swoich roszczeń przed sądem pracy.
Procedura po stronie pracodawcy – jakie obowiązki trzeba spełnić krok po kroku
Jeżeli planujesz zwolnienia objęte przez ustawę o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy, procedurę musisz rozpocząć od konsultacji ze związkami zawodowymi, a gdy ich nie ma – od przyjęcia trybu przewidzianego dla przedstawicieli pracowników. Trzeba przekazać na piśmie najważniejsze informacje: przyczyny planowanych zwolnień, liczbę i grupy zawodowe pracowników, okres, w którym ma dojść do rozwiązania umów, oraz proponowane kryteria doboru i zasady ustalania świadczeń.
Kolejny etap to zawarcie porozumienia ze związkami, a jeśli nie jest to możliwe – wydanie regulaminu zwolnień. Dokument ten porządkuje całą procedurę i pokazuje, według jakich zasad pracodawca działa. Równolegle należy zawiadomić powiatowy urząd pracy. Staranność ma tu znaczenie zasadnicze – błędy formalne mogą podważyć legalność działań i zwiększyć ryzyko sporu.
Podsumowanie
Przepisy opisane w artykule pokazują, że rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika nie jest zwykłą decyzją kadrową, ale procesem obwarowanym konkretnymi regułami. Kluczowe znaczenie ma to, czy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 osób, ponieważ właśnie od tego progu najczęściej zaczyna się stosowanie ustawy. Następnie trzeba sprawdzić, czy powodem zwolnienia jest likwidacja stanowiska, reorganizacja, zmniejszenie skali działalności albo trudna sytuacja ekonomiczna firmy. To ważne rozróżnienie, bo jeśli przyczyna leży po stronie pracownika, przepisy o zwolnieniach grupowych i odprawach co do zasady nie działają w ten sam sposób. W praktyce liczy się również czas, ponieważ ustawa odnosi się do liczby zwolnień przeprowadzanych w okresie 30 dni.
Z punktu widzenia pracownika szczególnie istotna jest odprawa pieniężna, której wysokość zależy od stażu pracy u danego pracodawcy. Mówiąc prościej, im dłużej trwało zatrudnienie, tym wyższe może być świadczenie, choć obowiązuje też ustawowy limit powiązany z minimalnym wynagrodzeniem. Artykuł zwraca też uwagę na obowiązki formalne po stronie firmy, takie jak konsultacje ze związkami zawodowymi lub przedstawicielami pracowników, przygotowanie porozumienia albo regulaminu zwolnień oraz zawiadomienie powiatowego urzędu pracy. Te elementy nie są tylko formalnością. Mają chronić przejrzystość działań i dawać pracownikom realną możliwość poznania zasad doboru do zwolnienia oraz dochodzenia swoich praw, gdy procedura zostanie przeprowadzona nieprawidłowo.
Ten artykuł powstał dzięki technologii AI, aby dostarczyć interesujące Cię treści szybciej i efektywniej. Zweryfikuj zawarte tutaj informacje z niezależnymi źródłami.
O autorze
MaiA
Ten artykuł powstał dzięki technologii AI, aby dostarczyć interesujące Cię treści szybciej i efektywniej. Zweryfikuj zawarte tutaj informacje z niezależnymi źródłami.